തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ 87 ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിൽ ഒന്നായ വേലൂരിൽ HKS 2017-ൽ നാവകേരളം കർമപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ആരംഭിച്ചു. പഞ്ചായത്തിന്റെ 14 വാർഡുകളിലും (ഏകദേശം 4,000-5,000 വീടുകളും 200-300 സ്ഥാപനങ്ങളും) ഡോർ-സ്റ്റെപ്പ് ശേഖരണം നടത്തുന്നു. ഏകദേശം 20-30 അംഗങ്ങൾ (കുടുംബശ്രീ സ്ത്രീകൾ) ഉൾപ്പെടുന്ന യൂണിറ്റുകൾ, ഓരോ വാർഡിലും 2-3 അംഗങ്ങൾ വിന്യസിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

• പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ:
  • മാലിന്യ ശേഖരണം: പ്രതിവാരം 2-3 തവണ വീടുകളിലേക്ക് പോയി അവയവജീവിക്കരിക്കാത്ത മാലിന്യങ്ങൾ (പ്ലാസ്റ്റിക്, പേപ്പർ, ഗ്ലാസ്, മെറ്റൽ) ശേഖരിക്കുന്നു. ജൈവ മാലിന്യങ്ങൾക്ക് ബയോ-ബിൻ/കമ്പോസ്റ്റിങ് മാർഗനിർദേശങ്ങൾ നൽകുന്നു.
  • വിഭജനവും റീസൈക്ലിങ്: പഞ്ചായത്തിലെ മെറ്റീരിയൽ റിക്കവറി ഫെസിലിറ്റി (MRF)യിൽ വിഭജിച്ച് ക്ലീൻ കേരള കമ്പനിക്ക് കൈമാറുന്നു. തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ബൈലിങ് യൂണിറ്റുകളിലേക്ക് (ഉദാ: നാട്ടിക ബ്ലോക്ക് MRF) അയയ്ക്കുന്നു.
  • ജൈവ മാലിന്യ സംസ്കരണം: വീടുകളിൽ ബയോ-ബിൻ സ്ഥാപനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു; 2023-ൽ 500-ത്തോളം ബിൻകൾ വിതരണം ചെയ്തു.
  • ശുചിത്വ പരിപാടികൾ: “തെലിമയോടെ തോലൂർ” പോലുള്ള ക്യാമ്പെയ്നുകളുടെ പ്രചോദനത്തിൽ പൊതു സ്ഥലങ്ങൾ (റോഡുകൾ, പൊതു കേന്ദ്രങ്ങൾ) ശുചീകരിക്കുന്നു. സ്കൂളുകളിൽ അവബോധ ക്ലാസുകൾ, റാലികൾ നടത്തുന്നു.
  • സാമ്പത്തിക സ്വാധീനം: യൂസർ ഫീ വഴി വാർഷികം 5-10 ലക്ഷം രൂപ വരുമാനം. അംഗങ്ങൾക്ക് പ്രതിമാസം 8,000-12,000 രൂപ ശമ്പളം. പാഴ്സ് വസ്തുക്കളിൽ നിന്ന് ക്ലോത്ത് ബാഗ്, പേപ്പർ ബാഗ് നിർമാണം തുടങ്ങി സംരംഭങ്ങൾ.
• ഏറ്റെടുത്ത പ്രോജക്റ്റുകൾ:
  • പച്ചത്തുരുത്ത് പദ്ധതി: പഞ്ചായത്തിലെ തോടുകളും കായലുകളും ചുറ്റി “ഗ്രീൻ ഐലെറ്റ്” സൃഷ്ടിക്കുന്നു (വരവൂർ പഞ്ചായത്തിന്റെ മോഡലിനെ അനുകരിച്ച്). മരങ്ങൾ നടുന്നു, ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ വർധിപ്പിക്കുന്നു.
  • സ്വാപ് ഷോപ്പ്: പഴയ വസ്തുക്കൾ സ്വാപ്നം ചെയ്ത് പുനരുപയോഗം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
  • ഇ-വേസ്റ്റ് കളക്ഷൻ: സ്കൂളുകളും ഓഫീസുകളും സഹകരിച്ച് 2024-ൽ 2 ടൺ ഇ-വേസ്റ്റ് ശേഖരിച്ചു.
• വെല്ലുവിളികളും നേട്ടങ്ങൾ:
  • വെല്ലുവിളികൾ: മഴക്കാലത്ത് ശേഖരണം ബുദ്ധിമുട്ട്; ചില വീടുകളിൽ യൂസർ ഫീ വൈകിപ്പിക്കൽ. ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിന് PPE കിറ്റുകൾ നൽകുന്നു.
  • നേട്ടങ്ങൾ: പഞ്ചായത്ത് മാലിന്യ-മുക്തമായി മാറാൻ സഹായിച്ചു; 2025-ൽ തൃശ്ശൂർ ജില്ലാ തലത്തിൽ “പച്ചത്തുരുത്ത്” അവാർഡിന് പരിഗണന. സ്ത്രീകളുടെ ജോലി സുരക്ഷയും വരുമാനവും വർധിപ്പിച്ചു.